Etiketin arkası, ürünün kimlik kartıdır

Bir ürünün ön yüzü size ne hissetmeniz gerektiğini söyler: “doğal”, “ferah”, “bahçe esintisi”. Arka yüzü ise içinde ne olduğunu söyler. Gerçek bilgi arka yüzdeki küçük yazılardadır.

Ama bu yazılar çoğu zaman yabancı kelimelerle doludur ve okuması zor görünür. Bu rehberde birkaç basit kuralı öğrenerek herhangi bir etiketi birkaç saniyede nasıl okuyabileceğinizi anlatıyoruz.

Neden Türkçe değil?

Kozmetik ürünlerde içerikler INCI adı verilen uluslararası bir adlandırma sistemine göre yazılır. Bu sistem 1973’ten beri vardır ve AB’de kozmetik etiketlerinde kullanılması zorunludur. Amacı, aynı maddenin dünyanın her yerinde aynı isimle yazılması ve alerjisi olan kişilerin kaçınmaları gereken maddeyi tanıyabilmesidir (Wikipedia, INCI).

Kural basittir:

  • Bitkiler Latince yazılır: Önce cins ve tür adı, sonra parantez içinde günlük adı, en sonda bitkinin hangi kısmı kullanıldığı. Örnek: Lavandula Angustifolia (Lavender) Oil.
  • Kimyasal maddeler genellikle İngilizce yazılır: Glycerin, Citric Acid, Tocopherol gibi.

Yani etikette bir bitkinin Latince adını görüyorsanız, üretici size hangi bitkiyi kullandığını tam olarak söylüyor demektir. Serinin lavanta yazısında anlattığımız gibi, “lavanta” kelimesi tek başına üç farklı bitkiyi anlatabilir; Latince ad ise yalnızca birini.

Sıralama bir şey söyler

AB kurallarına göre kozmetik ürünlerde içerikler miktarına göre çoktan aza doğru sıralanır. En çok bulunan madde en başta yazılır (Cosmetics Business).

Bunun iki pratik sonucu var:

  1. İlk üç dört madde ürünün büyük kısmını oluşturur. Ön yüzde büyük harflerle yazılan bir bitki listenin en sonundaysa, üründe çok az miktarda bulunuyor olabilir.
  2. %1’in altındaki maddeler istediği sırayla yazılabilir. Bu yüzden listenin son kısmındaki sıralama çok şey anlatmaz (Cosmetics Business).

Etikette görebileceğiniz 5 tip kelime

1. Latince bitki adı — Citrus Sinensis Peel Oil, Lavandula Angustifolia Oil
Hangi bitkinin, hangi kısmının kullanıldığını tam olarak söyler. En şeffaf ifadedir.

2. “Parfum” ya da “Fragrance”
Tek bir madde değil, bir koku karışımıdır. Kurallar, koku karışımlarının bu tek kelimeyle yazılmasına izin verir (Cosmetics Business). İçinde ne olduğunu bu kelimeden anlayamazsınız. Bu konuyu serinin ilk yazısında ayrıntılı anlattık.

3. Alerjen adları — Linalool, Limonene, Citral, Geraniol
Koku karışımının içinde belirli bir oranı aşan alerjenler ayrıca adıyla yazılmak zorundadır. Bu maddeler bitkisel yağlarda da doğal olarak bulunur. Yani Lavandula Angustifolia Oil yazan bir etikette Linalool da görmeniz normaldir: Lavanta yağının kendisinde linalool vardır ve kurallar bunu ayrıca yazmayı gerektirir.

4. Taşıyıcı ve çözücüler — Alcohol Denat., Aqua, Glycerin
Kokuyu taşıyan ya da ürünün kıvamını oluşturan maddelerdir. Listenin başında sıkça görülürler.

5. Renklendiriciler — CI 42090, CI 19140
“CI” ile başlayan sayılar renk maddeleridir ve listenin sonunda yer alır (Cosmetics Business).

Uygulama: İki etiket, iki hikaye

Aşağıdaki iki etiket temsilidir; herhangi bir gerçek ürüne ait değildir.

Etiket A: Alcohol Denat., Aqua, Parfum, CI 42090.

Bu etiket size ürünün büyük kısmının alkol ve su olduğunu söylüyor. Kokunun kendisi ise tek bir kelimede, “Parfum”da saklı. Bir de mavi renklendirici var.

Etiket B: Alcohol Denat., Citrus Sinensis Peel Oil, Lavandula Angustifolia Oil, Limonene, Linalool.

Bu etikette koku kaynağı adıyla yazılmış: portakal kabuğu yağı ve gerçek lavanta yağı. Arkasından gelen Limonene ve Linalool, bu yağların doğal bileşenleri olarak yazılmış alerjenler.

Hangi ürünün “daha iyi” olduğuna siz karar verirsiniz. Ama B etiketinin size çok daha fazla bilgi verdiği açıktır. Alerjiniz varsa, çocuğunuz için bir ürün seçiyorsanız ya da sadece ne soluduğunuzu bilmek istiyorsanız, bu fark önemlidir.

Oda ve araç kokularında etiket farklıdır

Yukarıdaki kurallar kozmetik ürünler (parfüm, losyon, şampuan) içindir. Oda ve araç kokuları genellikle kozmetik sayılmaz; kimyasal karışımlarla ilgili kurallara tabidir. Bu ürünlerde tam bir içerik listesi zorunlu değildir, ama bazı işaretlere dikkat edebilirsiniz:

  • Kırmızı çerçeveli elmas şeklindeki uyarı işaretleri: Ürünün tehlike sınıfını gösterir (örneğin yanıcı, tahriş edici). Bu işaretlerin yanındaki uyarı cümlelerini mutlaka okuyun.
  • “İçerir: … Alerjik reaksiyona yol açabilir” ifadesi: Üründe belirli bir oranın üzerinde alerji yapabilen bir madde olduğunu ve adını söyler.
  • UFI kodu: “UFI:” ile başlayan 16 karakterlik bir koddur. Tehlike sınıfı olan karışımların etiketinde bulunur. Bir zehirlenme durumunda zehir danışma merkezi bu kodla ürünün tam olarak hangisi olduğunu hızla belirleyebilir. Avrupa Kimyasallar Ajansı’na göre zehir merkezleri, aramaların yaklaşık %40’ında doğru ürünü belirlemekte zorlanıyordu (ECHA bilgi notu).

Pratik ipucu: Bir kaza anında 114’ü ararsanız, ürünün ambalajını elinizde tutun. Varsa UFI kodunu okuyun. Bu, size doğru bilgiyi daha hızlı ulaştırır.

Bir oda ya da araç kokusunda tam içerik listesi görüyorsanız, üretici yasal zorunluluğun ötesinde bir şeffaflık tercih etmiş demektir.

Sıkça sorulan sorular

Etikette Linalool ya da Limonene görmek kötü bir şey mi?
Hayır. Bunlar lavanta ve portakal gibi bitkilerin doğal bileşenleridir. Alerji yapabilecekleri için ayrıca yazılmaları zorunludur. Alerjiniz yoksa endişe edilecek bir durum yoktur.

“Parfum” yazan her ürün sentetik mi?
Hayır. “Parfum” yalnızca bir koku karışımı olduğunu söyler; içeriğin doğal mı sentetik mi olduğunu söylemez.

İçerikler neden Türkçe yazılmıyor?
Uluslararası INCI sistemi, aynı maddenin her ülkede aynı isimle tanınması için kullanılır.

UFI kodu nedir?
Tehlike sınıfı olan karışımların etiketinde bulunan 16 karakterlik bir koddur. Zehir danışma merkezlerinin ürünü hızla tanımasını sağlar.

Ön yüzde yazan bitki içerik listesinin sonundaysa ne anlama gelir?
O bitkinin üründe küçük bir miktarda bulunduğu anlamına gelebilir.

Kaynaklar

  1. International Nomenclature of Cosmetic Ingredients (INCI). Wikipedia
  2. Cosmetics Business. A guide on how to write cosmetics ingredient lists in EU, US and Canada. Makale
  3. Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA). What is a UFI? (Kıbrıs Çalışma Bakanlığı yayını). PDF
  4. ChemSafetyPro. Unique Formula Identifier (UFI) and CLP labels for hazardous mixtures. Makale